Yukarıköy, Çanakkale: Kök Boyayla Halı Dokunan Ayvacık Yörük Köyü

Kök boyayla dokunan halıların köyü

Yukarıköy, Ayvacık'ın el dokuması halılarıyla anılan Yörük köylerinden biridir. Evlerdeki tezgahlarda, kadınlar kök boyayla renklendirilmiş yün iplerle geleneksel halı ve kilim dokur; bu dokuma kültürü akademik araştırmalara bile konu olmuştur.

Köyün halıları, 1982'de Marmara Üniversitesi tarafından Ayvacık ve Yuntdağ'da başlatılan DOBAG (Doğal Boya Araştırma ve Geliştirme) projesinin bir parçasıdır. Bu projede yaklaşık 40 köyde, 350 kadar aile evinde halı dokur; renkler mavi dışında yörede yetişen kök boya (kızıl kök), papatya, sumak ve mazı gibi bitkilerden elde edilir. Dokunan halının arkasına, dokuyanın adını, köyünü, ölçüsünü ve düğüm sayısını taşıyan bir kimlik belgesi eklenir.

Köy nerede, hangi ilçeye bağlı

Yukarıköy, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlıdır. Ayvacık ilçe merkezine yaklaşık 19 kilometre, Çanakkale şehir merkezine ise yaklaşık 70 kilometre uzaklıktadır. 2021 sayımına göre nüfusu 707'dir. Adından da anlaşılacağı gibi köy, çevresindeki zeytinlik ve tarlalara göre daha yüksek bir konumda kuruludur. Assos ve Tuzla sahili gibi bilinen noktalara araçla kısa mesafededir.

Yörük yerleşiminden bugüne

Bölgedeki halı dokuma geleneği, köylere yerleştirilen Yörüklerin atadan gelen zanaatıdır. Ayvacık çevresindeki Yörükler, Osmanlı'nın son iskan dönemi olan 1843-1873 yılları arasında bugünkü köylere yerleştirilmiştir. Yukarıköy de bu sürecin izini taşıyan yerleşimlerden biridir ve dokumacılık, tarım ile hayvancılığın yanında köyün en köklü uğraşı olarak sürmektedir. Köyün gelenekleri arasında, ilkbaharda düzenlenen geleneksel hayır yemeği de öne çıkar.

Köyde geçim ve günlük yaşam

Köy halkının başlıca geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Hemen her hanede ortalama 20-30 küçükbaş hayvan (koyun ve keçi) beslenir; halkın önemli bir bölümü tarlalarda gündelik işçilik de yapar. Kadınların halı tezgahı başındaki emeği, hane ekonomisine katkı sağlayan üçüncü ayaktır. Köy, 6 Şubat 2017'de bölgeyi vuran Ayvacık depreminden etkilenmiş, bazı evlerde hasar oluşmuştur.

Yakındaki köyler ve duraklar

Yukarıköy'ü gezerken Ayvacık'ın komşu köylerini de rotanıza katabilirsiniz. Sahilde tuz üretimiyle anılan Tuzla, taşlık araziye kurulu Taşağıl, adını dericilikten alan Tabaklar, çam ormanları arasındaki Çamköy ve Çamkalabak ile Balabanlı yakın çevrededir. Bu köylerin bir bölümü de DOBAG halılarının dokunduğu Yörük yerleşimleridir. Antik kentiyle ünlü Assos da aynı ilçe sınırları içinde, gezi planına eklenebilecek mesafededir.

Nasıl gidilir

Köye ulaşımın en pratik yolu özel araçtır. Ayvacık merkezden hareket ettiğinizde, zeytinlikler ve çam ormanları arasından geçen yollarla yaklaşık 19 kilometrelik bir sürüşün ardından köye varırsınız. Köy yüksekçe bir konumda olduğundan, merkeze yaklaştıkça virajlar sıklaşır. Haritalarda "Yukarıköy Ayvacık" araması güncel yol tarifini verir; aynı isimde başka yerleşimler bulunduğu için ilçe adını da yazmak yön karışıklığını önler.

Konaklama ve yeme içme

Yukarıköy küçük bir köy olduğundan içinde otel bulunmaz; konaklama için genellikle Assos ve Tuzla sahilindeki oteller ile bölgedeki taş ev pansiyonlar tercih edilir. Sofralarda kendi üretimleri olan zeytinyağı, köy peyniri, taze yumurta ve mevsim otlarıyla hazırlanan yemekler öne çıkar. Zeytinyağı ve süt ürünleri, hayvancılıkla geçinen köyün mutfağının temelini oluşturur.

Sıkça Sorulan Sorular

Yukarıköy hangi ilçeye bağlı?

Yukarıköy, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir köydür. Ayvacık merkezine yaklaşık 19, Çanakkale şehir merkezine yaklaşık 70 kilometre uzaklıktadır.

Yukarıköy neyiyle bilinir?

Köy, kök boyayla renklendirilmiş yün iplerle dokunan el yapımı Yörük halılarıyla bilinir. Bu halılar, Ayvacık köylerinde yürütülen DOBAG projesi kapsamında evlerde dokunur.

DOBAG halısı nedir?

DOBAG, 1982'de Marmara Üniversitesi'nce başlatılan, Ayvacık ve Yuntdağ köylerinde doğal boyalı el dokuması halı üretimini yeniden canlandıran bir projedir. Halıların renkleri kök boya, papatya, sumak ve mazı gibi bitkilerden elde edilir.

Yukarıköy'de deniz var mı?

Köyün doğrudan deniz kıyısı yoktur; yüksekçe bir iç konumda kuruludur. En yakın sahil, tuz üretimiyle bilinen Tuzla köyü çevresindedir.

Köye nasıl gidilir?

En pratik ulaşım özel araçladır. Ayvacık merkezden zeytinlikler arasından geçen yolla yaklaşık 19 kilometre sürülerek köye ulaşılır.

Ayvacık'ın diğer köylerini, sahillerini ve Assos gibi duraklarını keşfetmek için Ayvacık ilçe rehberini inceleyebilir, bölgeyle ilgili daha fazla gezi yazısı için Çanakkale gezi bloguna göz atabilirsiniz.