Tuztaşı Köyü: Kazdağları Eteğinde Bir Tahtacı Türkmen Köyü

Tuztaşı, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesinde, Kazdağları'nın batı eteklerine tutunmuş bir Tahtacı Türkmen köyüdür; yani ismini çevredeki jeolojik oluşumlardan değil, yüzyıllar boyu ormanda ağaç kesip işleyen, Alevi-Bektaşi inancına bağlı yarı-göçebe bir Türkmen topluluğunun buraya yerleşmesinden alır. 2021 sayımına göre nüfusu yalnızca 48 kişi olan köy, işte bu kimliğiyle Ayvacık'ın onlarca sıradan zeytin köyünden ayrılır: burada gezerken karşınıza çıkan kültür, sahil turizminin değil, Toroslar'dan Kazdağları'na uzanan bir Tahtacı geleneğinin izidir.

Tahtacılar, Osmanlı döneminden bu yana ormancılık ve marangozlukla geçinen, doğaya bağlı bir yaşam kuran Türkmenlerdir. Semahları, cem ritüelleri, ölüm ve doğum gibi geçiş dönemlerine bağlı özel törenleri ve tahtayı işleme ustalıklarıyla Anadolu'nun kendine has topluluklarından biridir. Tuztaşı'nda modern hayat elbette köye de ulaşmıştır; ama köyün belleği hâlâ bu ağaç ve orman kültürüne dayanır. Ziyaretçi için buranın asıl değeri manzara değil, bu kültürel katmanı yakından görebilmektir.

Tuztaşı'nın Tahtacı Türkmen kimliği

Bir köyü anlamak istiyorsanız kimin kurduğuna bakmak gerekir. Tuztaşı'nı kuran Tahtacı Türkmenler, tarihsel olarak Kazdağları ile Toros Dağları arasındaki geniş bir hatta dağılmış, ağaç işçiliğiyle tanınan bir Alevi topluluğudur. Kadın ve erkeğin birlikte çalıştığı marangozluk geleneği, ormanla kurulan doğrudan ilişki ve şamanist öğelerle harmanlanmış Alevi-Bektaşi inancı, bu topluluğun günlük hayatına sinmiştir. Köyün mütevazı ölçeği ve dışa kapalı yerleşim düzeni de bu geleneğin bir sonucudur. Tuztaşı'na gelen biri için en anlamlı deneyim, köy sakinleriyle sohbet edip bu geçmişi dinlemek, komşu köylerdeki Tahtacı yerleşimleriyle birlikte bölgenin kültürel haritasını çıkarmaktır.

Nasıl gidilir

Tuztaşı, Ayvacık ilçe merkezine yaklaşık 19 kilometre uzaklıkta, ilçenin iç kısımlarında yer alır. En pratik güzergâh Ayvacık merkezden çıkıp köy yollarını takip etmektir; asfalt bölüm bittikten sonra Kazdağları eteklerine doğru tırmanan virajlı yollar sizi köye ulaştırır. Çanakkale il merkezinden geliyorsanız Çanakkale–Ayvacık karayolunu (İzmir yönü) kullanıp Ayvacık sapağından ilçeye inmeniz, oradan da köy istikametine dönmeniz gerekir; toplam sürüş kabaca bir buçuk saati bulur. Assos (Behramkale) tarafından gelenler ise Ayvacık üzerinden iç kesime yönelir. Köye düzenli toplu taşıma neredeyse yoktur; Ayvacık'a köylere giden dolmuşların saatleri seyrek ve mevsimliktir. Bu yüzden en rahat seçenek özel araçtır. Aracınız yoksa Ayvacık merkezden taksiyle anlaşmak en güvenilir yöntemdir. Yol dar ve kıvrımlı olduğu için karanlıkta, özellikle kış aylarında dikkatli sürmekte fayda var. Bölgedeki diğer köyler ve ulaşım detayları için Ayvacık ilçe rehberi sayfasından yararlanabilirsiniz.

Çevrede gezilecek yerler

Tuztaşı'nı tek başına değil, çevresiyle birlikte bir rota olarak düşünmek gerekir. Köy, Ayvacık'ın antik ve doğal cazibe merkezlerine yakındır. En bilinen komşu, dünyaca ünlü Athena Tapınağı ve limanıyla Assos (Behramkale); buradan iç kesime döndüğünüzde Tuztaşı gibi köyler başlar. Köyün hemen çevresinde, birbirine birkaç kilometre uzaklıkta Uzunalan, Baharlar, Kısacık ve Bahçedere gibi küçük Ege köyleri sıralanır; bunları tek günde dolaşarak bölgenin kırsal dokusunu görebilirsiniz. Kuzeydoğuya, Kazdağları Milli Parkı yönüne uzanan araziler ise doğa yürüyüşü ve fotoğrafçılık için elverişlidir; kekik, adaçayı ve çam örtüsü baskındır. Ayvacık'ın Salı pazarı da bölgeye denk gelirseniz mutlaka görülmeli: yörenin üreticileri zeytinyağı, peynir, ot ve el işlerini burada satar. Diğer köy rotaları ve gezi önerileri için blog yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Ne zaman gitmeli

Kazdağları eteklerinde yer aldığı için Tuztaşı'nda iklim, sahil köylerine göre biraz daha serttir; kış ayları soğuk ve zaman zaman yollar zorlu olabilir. En keyifli dönem ilkbahar (Nisan–Mayıs) ve sonbahar (Eylül–Ekim) aylarıdır. İlkbaharda köyü çevreleyen otlaklar yeşerir, hava yürüyüş için idealdir; sonbaharda ise zeytin hasadı telaşı başlar ve köy hareketlenir. Yaz aylarında iç kesim gündüzleri sıcak olsa da geceleri Kazdağları'nın serinliği hissedilir. Kültürel açıdan en canlı dönemler, Tahtacı topluluklarının bahar törenleriyle örtüşen Hıdırellez civarıdır; bu tarihlerde bölgedeki köylerde topluca yapılan etkinliklere denk gelme ihtimaliniz artar.

Ne yenir, nerede kalınır

Tuztaşı 48 kişilik bir köy olduğundan otel, tatil köyü ya da düzenli pansiyon beklemeyin; konaklamayı çevre ilçelere göre planlamak gerekir. En mantıklısı, gündüz köyü ve çevre köyleri gezip geceyi Assos (Behramkale) ya da Ayvacık merkezdeki butik otel, taş ev pansiyon ve kamp-glamping tesislerinde geçirmektir; bölgede seçenek boldur. Yeme içme tarafında Tuztaşı'nın kendisi küçük olsa da yörenin mutfağı zengindir: soğuk sıkım zeytinyağı, köy peyniri, ev ekmeği ve kahvaltı sofrasını süsleyen yöresel reçel ve turşular öne çıkar. Ege'nin otları — şevketibostan, radika, ısırgan — mevsiminde zeytinyağıyla pişirilir. Köyden ya da Ayvacık pazarından alabileceğiniz zeytinyağı, kekik ve adaçayı, hem hediyelik hem de mutfağınıza Kuzey Ege lezzeti taşımanın en güzel yoludur. Yola çıkmadan önce köyde açık bir kahve ya da satış noktası olup olmadığını sormakta fayda var; nüfusun azlığı nedeniyle her gün hizmet garanti değildir.

Sıkça sorulan sorular

Tuztaşı köyü nerede?

Tuztaşı, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı, Kazdağları'nın batı eteklerinde yer alan küçük bir köydür. Ayvacık ilçe merkezine yaklaşık 19 kilometre, Çanakkale il merkezine ise karayoluyla yaklaşık bir buçuk saat uzaklıktadır.

Tuztaşı neden Tahtacı Türkmen köyü olarak biliniyor?

Köyü, tarihsel olarak ağaç işçiliği ve ormancılıkla geçinen, Alevi-Bektaşi inancına bağlı Tahtacı Türkmenler kurmuştur. Bu topluluğun kültürü, semahları ve doğaya bağlı yaşam biçimi köyün kimliğini belirler.

Tuztaşı köyünde konaklama var mı?

Köyün kendisinde düzenli otel veya pansiyon bulunmaz. Konaklama için en uygun seçenekler yakındaki Assos (Behramkale) ve Ayvacık merkezdeki butik oteller, taş ev pansiyonlar ve kamp tesisleridir.

Tuztaşı'na nasıl ulaşılır?

En pratik yol özel araçtır; Ayvacık merkezden köy yollarıyla ulaşılır. Toplu taşıma çok sınırlı ve mevsimlik olduğundan, aracı olmayanlar Ayvacık'tan taksiyle anlaşabilir.

Tuztaşı'nı gezmek için hangi mevsim uygun?

İlkbahar ve sonbahar en ideal dönemlerdir. Kazdağları eteğinde olduğu için kışları soğuk geçer; yaz ise gündüz sıcak, gece serin olur.