Kösedere Köyü, Çanakkale (Ayvacık) — Domatesiyle Ünlü Sahil Köyü

Ege'nin batı kıyısındaki pazarlarda bir manav domatesini överken "Kösedere'nin" diyorsa, işaret ettiği yer Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bu köydür. Verimli ovasında yetişen domatesiyle adını bölge tezgahlarına yazdıran Kösedere, sebzeciliğiyle tanınan ve dışarıya neredeyse hiç göç vermemiş, Ayvacık'ın beldelerden sonraki en kalabalık köyüdür.

Pazarların "Kösedere'nin" dediği köy

Kösedere'yi çevredeki köylerden ayıran şey manzarası değil, ovasıdır. Köyün geniş ve verimli düzlüğünde yetişen domates o kadar tanınmıştır ki, Çanakkale ve batı Anadolu pazarlarında satıcılar domateslerini "Kösedere'nin" diyerek över. Domatesin yanında fasulye, biber, patlıcan, karnabahar, kavun, karpuz, ıspanak, marul ve soğan gibi çok sayıda sebze ve meyve de köyün geçim kaynağıdır. Zeytin ve zeytinyağı üretiminin de yapıldığı köyde birden fazla zeytinyağı fabrikası çalışır. Kösedere, süs amaçlı korunan bir köy değil, hâlâ üreten ve toprağından geçinen kalabalık bir tarım köyüdür; bu üretkenlik de köyün dışarıya çok az göç vermesinin ve geleneksel yaşamını sürdürebilmesinin temel nedenidir.

Nerede, nasıl gidilir?

Kösedere, Biga Yarımadası'nın batı kıyısında, Çanakkale'den Assos'a giden sahil yolu üzerinde yer alır. Doğusunda Ayvacık, batısında Ege Denizi, güneyinde Gülpınar beldesi, kuzeyinde ise Ezine bulunur. Köy, Çanakkale il merkezine yaklaşık 80 kilometre, bağlı olduğu Ayvacık ilçe merkezine ise yaklaşık 28 kilometre uzaklıktadır. Özel araçla Ayvacık üzerinden sahil yolunu takip ederek rahatça ulaşılır; Assos yönüne inen bu güzergah zaten bölgenin en çok kullanılan turizm yollarından biridir. Toplu taşımada Ayvacık otogarından kalkan köy minibüsleri kullanılabilir, ancak seferler seyrek olduğundan saatleri önceden öğrenmek gerekir.

Köyün deniz tarafındaki Larissa Antik Kenti

Kösedere'nin denize bakan tarafında, Troas bölgesinin antik yerleşimlerinden Larissa'nın kalıntıları bulunur. Aiol kentlerinden biri olan Larissa, köyü çevreleyen coğrafyanın binlerce yıllık geçmişine tanıklık eder ve bölgeyi Assos, Gülpınar (Apollon Smintheion) ve çevredeki diğer antik merkezlerle aynı tarihi hattın üzerine oturtur. Bugün görkemli bir ören yeri düzeninde olmasa da, köyün kıyısındaki bu kalıntılar Kösedere'yi salt bir tarım köyü olmaktan çıkarıp Troas'ın kadim yerleşim ağının bir parçası hâline getirir.

Osmanlı'dan kalan yapılar

Köyün mezar taşları ve eski binaları, buranın dört-beş yüz yıllık bir geçmişi olduğuna işaret eder. Kösedere'de 19. yüzyılın ilk yarısına tarihlenen tarihi bir cami, caminin bitişiğindeki hamam, bir çeşme ve tarihi bir mezarlık gibi Osmanlı dönemi yapıları günümüze ulaşmıştır. Köy içindeki restorasyona muhtaç eski konaklar da geleneksel taş mimarinin izlerini taşır. Bu yapılar, köyün yalnızca tarımla değil, köklü bir yerleşim geçmişiyle de tanımlandığını gösterir.

Köyde ne var?

Kösedere, çevredeki küçük köylerin aksine kendi kendine yetebilen bir yerleşimdir. Köy içinde kasap, balıkçı, lokanta, fırın, şarküteri, kahvehaneler, marketler, nalbur, akaryakıt istasyonu, traktör ve motor tamircisi, zeytinyağı fabrikaları ve ilkokul bulunur. Bu da köyü, günübirlik uğrayanların temel ihtiyaçlarını rahatça karşılayabildiği canlı bir durak yapar. Köprübaşında, dere kenarında yer alan köy kahvesi, hem köylülerin hem de yoldan geçen ziyaretçilerin gölgede soluklanıp çay içtiği rahat bir buluşma noktasıdır.

Çevrede gezilecek yerler

Kösedere, Assos rotasının tam üzerinde olduğu için çevresi gezi açısından zengindir. Güneydeki Gülpınar beldesinde Apollon Smintheion Tapınağı, biraz ileride ise Ege'nin en bilinen antik limanı ve köyü olan Behramkale (Assos) yer alır. Kuzeyde Ezine yönü, Troas'ın verimli ovalarına ve peynirleriyle ünlü yerleşimlerine açılır. Köyün kendi kıyısındaki Larissa kalıntılarıyla birlikte tüm bu duraklar, bir günlük bir Assos–Gülpınar–Kösedere hattı için birbirini tamamlayan noktalardır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kösedere hangi ilçeye bağlı ve nerede?

Kösedere, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir sahil köyüdür. Biga Yarımadası'nın batısında, Çanakkale–Assos sahil yolu üzerinde; Çanakkale merkeze yaklaşık 80, Ayvacık ilçe merkezine yaklaşık 28 kilometre uzaklıkta yer alır.

Kösedere neyiyle ünlüdür?

Köy, verimli ovasında yetiştirdiği sebzeleriyle, özellikle de domatesiyle ünlüdür. Bölge pazarlarında sebzeler "Kösedere'nin" denerek satılacak kadar tanınır; köyde zeytinyağı üretimi de yapılır.

Kösedere'de görülecek tarihi yer var mı?

Evet. Köyün deniz tarafında Larissa Antik Kenti'nin kalıntıları, köy içinde ise 19. yüzyıla tarihlenen bir cami, bitişiğindeki hamam, çeşme ve tarihi mezarlık gibi Osmanlı dönemi yapıları bulunur.

Kösedere'de temel ihtiyaçları karşılayabilir miyim?

Evet. Kösedere kendi kendine yetebilen kalabalık bir köydür; içinde market, fırın, kasap, balıkçı, lokanta, akaryakıt istasyonu ve köy kahvesi gibi pek çok işletme bulunur.

Köyün bağlı olduğu ilçedeki diğer yerleşimleri ve gezi noktalarını keşfetmek için Ayvacık ilçe rehberimize, kuzeydeki komşu ilçe için ise Ezine rehberimize göz atabilirsiniz.