İlyasfakı Köyü Rehberi — Adını Bir Fakı'dan Alan Ayvacık Köyü

İlyasfakı, adını bir yapıdan ya da bir coğrafi özellikten değil, doğrudan bir insandan alır: Osmanlı döneminde "fakih" yani din ve hukuk bilgini anlamına gelen "fakı" unvanını taşıyan İlyas adlı kişiden. Ayvacık'ın, kurucusunun ya da bölgeye yerleşen tanınmış bir kişinin adını taşıyan köylerinden biri olan bu küçük yerleşim, ilçe merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta, zeytinlik yamaçların arasına kurulmuştur.

Adını bir "fakı"dan alan köy

Ayvacık, Bayramiç, Çan, Ezine ve Yenice ilçelerinde köy adlarının kaynaklarını inceleyen akademik çalışmalar, bölgedeki yerleşimlerin büyük bölümünün kişi adlarından türediğini gösterir. İlyasfakı da bu grupta yer alır. Buradaki "fakı", Anadolu ağzında "fakih" kelimesinin halk söyleyişidir; medrese eğitimi almış, İslam hukuku bilen, okumuş bir kişiyi tanımlar. Yani köyün adı, geçmişte bölgeye yerleşen İlyas adlı bir fakının anısını taşır. Bu tür adlandırma, Ayvacık kırsalında sıkça görülür ve köylerin çoğunun 13. yüzyıldan itibaren bölgeye gelen Oğuz kökenli Yörük ve Türkmen topluluklarıyla kurulduğunu, yerleşik hayata geçildikçe kurucularının adlarıyla anıldığını anlatır. Dolayısıyla İlyasfakı adı, tek başına köyün kuruluş dönemine ve buranın bir zamanlar konar-göçer bir topluluğun yurt tuttuğu yer olduğuna dair somut bir ipucudur.

Köyün bugünkü hâli ve nüfus

İlyasfakı, Türkiye'nin pek çok iç kesim köyü gibi belirgin bir nüfus kaybı yaşamaktadır. TÜİK verilerine göre köyün nüfusu 2007 yılında 178 kişiyken, 2021'de 129'a, 2024'te ise 113 kişiye (56 erkek, 57 kadın) gerilemiştir. Bu tablo, genç kuşağın Ayvacık merkezine, Çanakkale'ye ve büyük şehirlere göç etmesinin, köyde çoğunlukla yaşlı ve orta yaşlı bir nüfusun kalmasının sonucudur. Rakamlar küçük görünse de köyün kalıcı sakinlerinin gündelik hayatını, kimlerin tarlaya çıktığını ve hangi mevsimde köyün canlandığını doğrudan belirler. Yaz aylarında, şehre yerleşmiş ailelerin köye dönmesiyle nüfus geçici olarak artar; kışın ise köy iyice sakinleşir. İçme suyu ve kanalizasyon şebekesi, elektrik ve sabit telefon hattı gibi temel altyapı köyde mevcuttur, ulaşımı sağlayan yol ise asfalttır.

Konum ve ulaşım

Köy, coğrafi olarak 39°33′ kuzey enlemi ile 26°22′ doğu boylamında, Ayvacık'ın orta kesiminde yer alır. Ayvacık merkezinden yola çıkıldığında zeytinlikler arasından kıvrılan yol üzerinden yaklaşık 10 kilometre, özel araçla 11 ila 15 dakikalık bir sürüşle köye ulaşılır. Toplu taşımayla gelmek isteyenler için en pratik yol, önce Ayvacık ilçe merkezine ulaşıp buradan köy yönüne giden minibüsleri kullanmaktır; ancak köy minibüsleri her gün belirli saatlerde çalıştığı için önceden saat sormak gerekir. Assos (Behramkale) sahiline gelen ziyaretçiler için İlyasfakı, ana turistik güzergâhın hemen iç tarafında kaldığından, bölgeyi gezenler için sapılabilecek yakın bir duraktır. Harita uygulamalarına köyün adı yazıldığında yönlendirme doğrudan köy meydanına kadar yapılır.

Zeytin ve küçükbaş hayvancılık

Köyün ekonomisi, tüm Ayvacık kırsalında olduğu gibi zeytin ve zeytinyağı üretimine dayanır. Yamaçlardaki zeytinlikler köyün en belirgin manzarasıdır ve hasat mevsimi olan sonbahar-kış aylarında köy hayatının merkezine oturur. Buna küçükbaş hayvancılık, yani koyun ve keçi yetiştiriciliği ile aile ölçeğinde yapılan bahçe tarımı eşlik eder. Köylüler kendi tükettiklerinin bir bölümünü ürettiği için soğuk sıkım zeytinyağı, köy peyniri, süt ürünleri ve mevsimlik sebze burada yerinden temin edilebilir. Bu üretim biçimi, köyü büyük tarım işletmelerinden çok, geleneksel ve kendine yeten bir kır ekonomisine yakın tutar.

Çevredeki köyler

İlyasfakı, Ayvacık'ın köy ağının içinde yer aldığı için birkaç kilometre yarıçapında çok sayıda komşu köye sınırdaştır. Yakınında söğütlükleriyle bilinen Söğütlü, Assos'a yakınlığına karşın sakinliğini koruyan Erecek, tarım ve hayvancılığın öne çıktığı Cemaller ve Paşaköy bulunur. Biraz daha uzakta, Kaz Dağları eteklerine doğru uzanan Büyükhusun ve kayalık arazisiyle Keçikaya yer alır. Bu köyler birbirine dar ve çoğu asfalt köy yollarıyla bağlı olduğundan, İlyasfakı'yı gezenler aynı gün içinde bölgenin birkaç köyünü birden görebilir.

Konaklama ve yöresel ürünler

İlyasfakı küçük ve kalıcı nüfusu az bir köy olduğu için içinde otel ya da düzenli işleyen pansiyon bulunmaz. Geceyi bölgede geçirmek isteyenler için en makul seçenek, 10 kilometre mesafedeki Ayvacık merkezinde ya da Assos–Behramkale sahilindeki pansiyon ve otellerde kalıp köye günübirlik gelmektir. Yemek konusunda da köyde restoran aranmamalıdır; buradaki değer, köy kahvesinde içilen çay ve köylülerden alınabilecek zeytinyağı, peynir, salça ve tarhana gibi ev üretimi ürünlerdir. Assos ve Ayvacık çevresini gezen bir güzergâha katılabilecek sade bir kır durağı olarak İlyasfakı, gösterişten çok gerçek bir Ayvacık köyünün gündelik dokusunu sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

İlyasfakı Köyü nerede bulunmaktadır?

İlyasfakı, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir köydür ve ilçe merkezine yaklaşık 10 kilometre uzaklıkta, zeytinlik yamaçların arasında yer alır.

İlyasfakı adı nereden gelir?

Köy adını, Osmanlı döneminde "fakih" yani din ve hukuk bilgini anlamına gelen "fakı" unvanını taşıyan İlyas adlı kişiden alır; Ayvacık'ın kişi adı taşıyan köylerinden biridir.

Köyde konaklama imkânı var mı?

Köyün içinde otel veya düzenli pansiyon bulunmaz. Konaklamak isteyenler Ayvacık merkezinde ya da Assos–Behramkale sahilindeki tesislerde kalıp köye günübirlik ziyaret yapabilir.

İlyasfakı'ya toplu taşımayla nasıl gidilir?

Önce Ayvacık ilçe merkezine ulaşmak, ardından buradan köye giden minibüsleri kullanmak gerekir; minibüsler belirli saatlerde çalıştığı için kalkış saatini önceden öğrenmek yararlı olur.

Köyden hangi yöresel ürünler alınabilir?

Köyde soğuk sıkım zeytinyağı, köy peyniri, süt ürünleri, ev yapımı salça ve tarhana ile mevsimlik sebzeler yerinden temin edilebilir.

Aynı bölgedeki diğer köy ve rotalar için Ayvacık rehberi sayfasına, Çanakkale genelindeki gezi noktaları içinse Çanakkale gezi rehberi sayfamıza göz atabilirsiniz. Güncel gezi yazıları için gezi blogumuzu takip edebilirsiniz.