Çamkalabak Köyü: Ayvacık'ın Nene Evleri ve Troya Bağlantısı

Çamkalabak'ta, köylülerin saygıyla "Nene Evleri" dediği, tek odalı yedi taş ev ayakta duruyor; bir kısmı terk edilmiş, bir kısmında hâlâ köyün yaşlıları oturuyor. Bu mütevazı yapıların mimarisi, Troya kazılarında gün yüzüne çıkarılan ve bugün Troya Müzesi'nde canlandırma olarak sergilenen taş evlerle örtüşmesiyle dikkat çekiyor.

Nene Evleri ve Troya bağlantısı

Çamkalabak Köyü, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı, Tuzla Çayı havzasında, ilçe merkezinin batısında kalan küçük bir yerleşimdir. Köyü sıradan bir Ayvacık köyünden ayıran şey, tek göz taş evlerdir. Berlinli fotoğrafçı Jean Molitor, sanat yönetmeni Esma Civcir ve Ankara'daki Alman Büyükelçiliği iş birliğinde 2022'de yürütülen belgeleme projesinin tanıtımına göre, köyde "Nene Evleri" olarak anılan tek odalı taş evlerden yedi tane bulunuyor. Aynı tanıtım, bu evlerin mimari özelliklerinin Troya'daki arkeolojik kazılarda ortaya çıkan ve Troya Müzesi'nde yeniden canlandırılarak sunulan taş evlerde de görülebildiğini belirtiyor. Yani köyün en sıradan görünen yapıları, binlerce yıllık bir yerleşim geleneğinin sürdürülmüş hâli sayılıyor.

Yarı göçebe Türkmen geçmişi

Köyün taş evlerinin bu kadar sade ve tek odalı olmasının nedeni, sakinlerinin geçmişte yaşadığı hayat biçiminde. Yirminci yüzyılın başlarına kadar Çamkalabaklılar yarı göçebe çobanlardı; ilkbaharda keçi ve koyunlarıyla birlikte Kaz Dağları'na çıkıyor, mevsimlik olarak yer değiştiriyorlardı. İlk aileler köye yerleştiğinde, göçebe yaşam alışkanlıklarına uygun, taşınması kolay eşyayla idare edilen küçük taş evler kurdular. Bu yüzden Çamkalabak'ın dokusu, kalıcı büyük konaklar üzerine değil, mevsimlik hareket eden bir hayvancılık kültürü üzerine oturur. Köy, Türkmen nüfusu ve kendine özgü kültürüyle bilinir; 2021 sayımında nüfusu 651 kişiydi.

Kadınların dokuma geleneği

Köyün ikinci belirgin özelliği, kadınların sürdürdüğü dokuma zanaatıdır. Uzun yıllar boyunca küçükbaş hayvancılık ve kadınların ürettiği el dokumaları ailelerin geçimini sağladı. 2019'da Çanakkale İŞKUR, Ayvacık Kültürel Mirası Koruma Projesi kapsamında köyde 2,5 aylık bir dokuma kursu açtı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Ayvacık Meslek Yüksekokulu, Ayvacık Halk Eğitim Müdürlüğü ve yerel dernekler bu çalışmaya katıldı. Eski okul binasında yürütülen kursta köylü kadınlar halı, kilim ve tasarım ürünü dokuma nesneleri hazırladı; amaç, uzun süredir sürdürülen zanaatı satılabilir ve markalaşabilir bir tasarım diline taşımaktı. Bu proje, köyün dokuma geleneğinin kurumsal olarak kayda geçtiği ilk adımlardan biri oldu.

2017 depremi ve köyün bugünü

Çamkalabak'ın geleneksel dokusu son yıllarda ciddi bir baskı altında. 6 Şubat 2017'de bölgede meydana gelen deprem, köydeki birçok binaya ağır hasar verdi. Ardından köyün yakınına yeni sosyal konutlar inşa edildi ve köy hayatının merkezi kısmen bu yapılara kaydı. Belgeleme projesinin tanıtımında da vurgulandığı gibi, bu gelişmeler eski taş evlerin ve köyün geleneksel yaşam biçiminin sürdürülebilirliğini tehlikeye soktu. Bugün terk edilmiş taş evlerle yeni konutlar aynı köyün içinde yan yana duruyor; köyün özgünlüğünü gerçekten koruyan asıl unsur da bu yaşlı yapılar. Çamkalabak'ın yaşam koşulları ve sosyal değişimi, 2022'de Ankara'daki Goethe Enstitüsü'nde açılan fotoğraf sergisiyle belgelendi; aynı proje sırasında mimar Erdem Salcan, yok olma tehlikesi taşıyan taş evlerin çizimlerini çıkardı.

Nasıl gidilir

Köye ulaşım büyük ölçüde özel araçla sağlanır. Çanakkale şehir merkezinden gelenler Ezine üzerinden Ayvacık yönüne ilerler; Ayvacık ilçe merkezinden köye karayoluyla yaklaşık yarım saatlik bir yol vardır. Köye giden yol asfalttır ve köyde elektrik ile sabit telefon hattı bulunur. Toplu taşımayla gelmek isteyenler için Ayvacık'tan kalkan köy minibüsleri bir seçenektir; ancak seferler seyrek olduğundan, gidiş dönüşü önceden planlamak veya kendi aracınızla gelmek çok daha pratiktir. Köyde market, akaryakıt ve konaklama gibi hizmetler kısıtlı olduğundan, ihtiyaçlarınızı Ayvacık merkezden veya Assos çevresinden karşılamanız daha güvenlidir.

Çevrede ne var

Çamkalabak, Ayvacık'ın iç kesiminde olsa da bölgenin bilinen noktalarına yakındır. Assos (Behramkale) antik kenti ve limanı, Ayvacık'ın en çok ziyaret edilen durağıdır ve bir günlük gezide Çamkalabak ile birlikte planlanabilir. Aynı yörede Bademli, Yukarıköy ve Paşaköy gibi başka Ayvacık köyleri de bulunur. Köye gelenlerin çoğu, tek odalı taş evleri görmek, köy dokuma geleneğini yerinde tanımak ve Tuzla Çayı çevresindeki kırsal manzarayı gezmek için uğrar. Fotoğraf çekmek isteyenler için Nene Evleri ile yeni konutların bir arada durduğu köy silueti, bölgede az rastlanan bir kare sunar. Ayvacık ve çevresindeki diğer köyler hakkında daha fazla bilgi için Ayvacık rehberi sayfasına, bölgenin genel gezi rotaları için ise Çanakkale gezi rehberi bölümüne göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Çamkalabak Köyü nerede?

Çamkalabak, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir köydür. Ayvacık ilçe merkezinin batısında, Tuzla Çayı havzasında yer alır ve ilçe merkezine karayoluyla yaklaşık yarım saat uzaklıktadır.

Nene Evleri nedir?

Nene Evleri, köylülerin bu adı verdiği tek odalı taş evlerdir. Köyde yedi tane bulunur; bir kısmı terk edilmiş, bir kısmında köyün yaşlıları oturur. Yarı göçebe çoban geçmişinden kalan bu evlerin mimarisi, Troya kazılarında bulunan ve Troya Müzesi'nde canlandırılan taş evlerle benzerlik taşır.

Çamkalabak'ın nüfusu ne kadar?

Köyün nüfusu 2021 sayımında 651 kişiydi. Köy, Türkmen nüfusu ve geçmişteki yarı göçebe hayvancılık kültürüyle bilinir.

Çamkalabak Köyü'ne nasıl gidilir?

En rahat ulaşım özel araçladır. Çanakkale'den Ezine üzerinden Ayvacık'a, oradan da yaklaşık yarım saatlik asfalt yolla köye ulaşılır. Ayvacık'tan seyrek sefer yapan köy minibüsleri de bir alternatiftir.

Köyde konaklama var mı?

Köyün içinde otel veya pansiyon gibi konaklama tesisi yok denecek kadar azdır. Konaklamak isteyenler genellikle Assos (Behramkale) çevresindeki otel ve pansiyonları ya da Ayvacık merkezdeki seçenekleri tercih eder.