Büyükhüsün Köyü: Ayvacık'ın Ağa Han Ödüllü Dağ Köyü

Türkiye'nin bugüne kadar Ağa Han Mimarlık Ödülü kazanmış tek konut yapısı, üç yüz altmış nüfuslu bu dağ köyünün kenarında duruyor: mimar Han Tümertekin'in 2001'de tamamladığı B2 Evi. Büyükhüsün'ü Ayvacık'ın diğer taş ev köylerinden ayıran şey, işte bu beton ve el işçiliği taşın bir arada kullanıldığı yapının 2004'te dünya çapında bir ödül kazanıp 2016'da tescilli kültür varlığı ilan edilmesidir.

Bir dağ köyünün ödüllü evi: B2 Evi

B2 Evi, Selman ve Süha Bilal kardeşler için yazlık olarak tasarlandı. Han Tümertekin, arazinin yaklaşık 7 metrelik eğimini bölgenin geleneksel teraslama yöntemiyle çözdü; araziyi 1,3 metre kot farkıyla uzun dikdörtgen setlere böldü. Zemin katta tek büyük yaşam alanı, üst katta iki yatak odası var. Yapı modern çizgileriyle geleneksel köy evlerinden belirgin biçimde ayrılıyor, ama yöreye ait taşı ve inşa tekniğini kullandığı için köyün dokusuyla çelişmiyor. Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü 2004'te kazandı; ödül jürisi, yerel malzemeyle çağdaş bir dilin bu ölçekte buluşmasını gerekçe gösterdi. Ev özel mülktür ve ziyarete açık değildir; yalnızca dışarıdan, yoldan görülebilir. Yine de mimarlık öğrencileri ve meraklıları için köyü haritaya koyan asıl unsur budur.

Köyün konumu ve dokusu

Büyükhüsün, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir köydür. Ayvacık merkezinden Küçükkuyu yönüne gittiğinizde karşılaşacağınız ilk köydür; ilçe merkezine yaklaşık 13 km, Çanakkale şehir merkezine 80 km, denize ise 2,5 km uzaklıktadır. Kaz Dağları'nın eteğinde, zeytinlikler, makilikler, çayır ve otlaklarla çevrili bir konumda kuruludur. Köyün geleneksel taş evleri, yakındaki Nusratlı'dan çıkarılan taşla örülmüştür; bu da yapıların çevredeki kayaçla aynı renk ve dokuda olmasını sağlar. Yürütülen akademik çalışmalarda köydeki 29 geleneksel yapı belgelenmiştir.

Tersine göç ve değişen köy

Büyükhüsün, Türkiye kırsalında yaygın olan boşalma eğiliminin tersine, son yıllarda büyük şehirlerden gelen varlıklı alıcıların ilgisiyle tersine göç yaşayan köylerden biridir. Şehirli aileler eski taş evleri satın alıp restore ediyor; bu süreç köye yatırım ve bakım getirirken, akademik literatürde "kırsal soylulaştırma" olarak tartışılıyor. Pratikte bunun anlamı şudur: köye geldiğinizde hem yıkılmaya yüz tutmuş özgün taş evleri, hem de titizlikle onarılmış ya da yeniden yorumlanmış konutları yan yana görürsünüz. B2 Evi bu değişimin en bilinen örneği olsa da, köy içinde başka çağdaş konut denemeleri de bulunuyor. Gezerken bu iki katmanı — asıl köylü mimarisi ile yeni gelenlerin dokunuşunu — ayırt etmek, sıradan bir köy turundan farklı bir okuma sunar.

Köyde ne yapılır

Köyün kendisi küçük ve sakindir; ana etkinlik yürümek ve bakmaktır. Dar taş sokaklarda dolaşırken duvar örgülerine, ahşap kapı ve kepenklere, avlu düzenlerine dikkat edin; bunlar Kaz Dağları köy mimarisinin tipik öğeleridir. Köy, Kaz Dağları'na uzanan yürüyüş rotalarının çıkış noktalarından biridir ve Ahmetçe ile birlikte bölgenin daha ıssız, kalabalıktan uzak manzaralarını sunan yerleşimleri arasında sayılır. Küçükkuyu ve Assos sahiline yakınlığı sayesinde, deniz kenarındaki bir tatili dağ köyü ziyaretiyle birleştirmek kolaydır. İlkbahar ve sonbahar, hem sıcaktan kaçmak hem de yürüyüş için en uygun mevsimlerdir.

Nasıl gidilir

Büyükhüsün'e ulaşmanın en pratik yolu özel araçtır. Ayvacık ilçe merkezinden Küçükkuyu istikametine çıkıp yaklaşık 13 km sürdüğünüzde köye varırsınız; yol zeytinlikler ve çam örtüsü arasından geçer. Çanakkale şehir merkezinden gelenler için mesafe 80 km civarındadır. Toplu taşımayla köye doğrudan erişim sınırlı olduğundan, bölgeyi kiralık araçla gezmek en esnek seçenektir. Köyün denize 2,5 km mesafede olması, Küçükkuyu sahilini üs alıp buraya günübirlik çıkmayı da mümkün kılar.

Konaklama ve çevre köyler

Kaz Dağları'ndaki butik otel yoğunluğu Adatepe, Yeşilyurt, Ahmetçe, Büyükhüsün ve Çamlıbel çevresinde toplanır; dolayısıyla köyde ve yakın çevresinde taş mimariyle uyumlu butik konaklama seçenekleri bulmak mümkündür. Denize yakın bir tabana yerleşmek isterseniz Küçükkuyu ve Assos yönü daha geniş bir yelpaze sunar. Rotanızı genişletmek isterseniz komşu köyleri de ekleyebilirsiniz: Küçükhüsün hemen yakınındadır; ayrıca Kozlu, Sazlı, Kayalar ve İlyasfakı gibi yerleşimler kısa sürüşlerle birbirine bağlanır ve "Köy Köy Assos" rotasının duraklarıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Büyükhüsün Köyü nerededir?

Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlıdır. Ayvacık merkezinden Küçükkuyu yönündeki ilk köydür; ilçe merkezine yaklaşık 13 km, Çanakkale şehir merkezine 80 km, denize ise 2,5 km uzaklıktadır.

B2 Evi'ni gezebilir miyim?

Hayır, B2 Evi özel bir yazlık konuttur ve ziyarete kapalıdır. Yalnızca köy yolundan, dışarıdan görülebilir. 2004 Ağa Han Mimarlık Ödülü'nü kazanan yapı, 2016'da tescilli kültür varlığı ilan edilmiştir.

Büyükhüsün'de ne yapılır?

Taş sokaklarda yürüyüş, köy mimarisini ve Kaz Dağları manzarasını gözlemleme ile bölgedeki yürüyüş rotalarına başlangıç öne çıkar. Denize yakınlığı sayesinde sahil tatiliyle birleştirmek de kolaydır.

Köye nasıl gidilir?

En pratik yol özel ya da kiralık araçtır. Ayvacık merkezinden Küçükkuyu istikametinde yaklaşık 13 km sürerek köye ulaşırsınız. Toplu taşımayla doğrudan erişim sınırlıdır.

Köyün nüfusu ne kadardır?

Köyün nüfusu 2021 verisine göre yaklaşık 360 kişidir. Son yıllarda büyük şehirlerden gelen alıcıların taş ev satın alıp restore etmesiyle tersine göç eğilimi görülmektedir.

Büyükhüsün, Kaz Dağları eteğindeki köyleri gezerken mimariye ilgi duyanların atlamaması gereken bir duraktır. Ayvacık çevresindeki diğer rotalar için Ayvacık Gezi Rehberi sayfasına, bölgede kamp yapmayı düşünüyorsanız Kaz Dağları kamp alanları yazımıza göz atabilirsiniz.