Bahçedere Köyü — Ayvacık'ın 1827'de Kurulan Tahtacı Türkmen Zeytin Köyü

Bahçedere, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesinde, Küçükkuyu'ya yalnızca 3 kilometre uzaklıktaki bir Tahtacı Türkmen köyüdür ve buradaki yerleşimin kökeni 1827 yılında Toros Dağları'ndan getirilip iskân edilen Tahtacı topluluğuna dayanır. Köyü çevredeki onlarca Ayvacık köyünden ayıran şey, işte bu iki yüz yıllık ormancı-Türkmen geçmişi ve bugün hâlâ sürdürülen Alevi-Tahtacı geleneğidir.

Köyün kökeni: 1827'de iskân edilen Toros Tahtacıları

Tahtacılar, adını Anadolu ormanlarında yüzyıllarca sürdürdükleri ağaç kesme ve kereste işçiliğinden alan, Alevi inancına bağlı bir Türkmen topluluğudur. Bahçedere, resmî kayıtlara göre 1827'de Toros'tan gelen Tahtacıların bu bölgeye yerleştirilmesiyle kurulmuş ve zamanla üç mahalleden oluşan bir Türkmen köyüne dönüşmüştür. Ormancı bir topluluğun Kaz Dağları eteklerindeki çam ormanlarına yerleştirilmesi tesadüf değildir; geçim biçimleri ile coğrafya birbirini tamamlamıştır. Köyün 1946 tarihli idari belgelerde de anılması, yerleşimin uzun süredir tanımlı bir köy olduğunu gösterir. Bugün Bahçedere adını, içinden geçen dereden ve bu derenin suladığı bahçelerden alır; ancak kimliğini asıl belirleyen unsur, bu Tahtacı-Türkmen mirasıdır.

Zeytin köyü: rakamlarla geçim

Bahçedere'nin ekonomisi büyük ölçüde zeytinciliğe dayanır ve bu, somut rakamlarla ortaya konabilecek bir üretimdir. Köyün çevresinde yaklaşık 3.000 dönümlük zeytinlik ve bu alanda 60 bin civarında zeytin ağacı bulunur. Yıllık zeytinyağı üretimi ortalama 200-250 ton düzeyindedir; yani köyün büyüklüğüne göre ciddi bir hasat kapasitesinden söz edilir. Zeytinin yanında antepfıstığı ve çeşitli meyveler de yetiştirilir. Tarım Kredi Kooperatifi, Tariş ve Ziraat Odası gibi yapılar köydeki üretimin örgütlü tarafını oluşturur. Ekim ve kasım aylarındaki hasat döneminde köy hareketlenir; zeytinliklerdeki toplama işi ve ardından gelen sıkım süreci, yılın en yoğun dönemidir. Bölgede satışa çıkan "deniz gören zeytinlik" ilanları da bu tarımsal arazinin hem verimli hem de manzaralı konumunu gösterir.

Konum ve deniz manzarası

Köy, Kaz Dağları'nın (İda Dağı) güney eteklerinde, zeytinliklerle çam ormanlarının kesiştiği bir kuşakta yer alır. Denize kıyısı olmasa da köyün zirvesinden Ege Denizi uzaktan görünür; Küçükkuyu ve Edremit Körfezi hattı, yüksek noktalardan seyredilebilir. Köyün yaklaşık koordinatları 39° 35′ kuzey, 26° 37′ doğu civarındadır. Bu konum, Bahçedere'yi hem Küçükkuyu sahiline hem de Ayvacık'ın iç kesimindeki taş köylere yakın kılar, dolayısıyla bölgeyi gezenler için pratik bir durak oluşturur.

Tahtacı kültürü: cem ve semah

Bahçedere'nin Tahtacı kimliği yalnızca tarihsel bir not değil, köyün sosyal hayatının parçasıdır. Tahtacılarda temel ibadet biçimi cem törenidir; cem, kapalı mekânda (içeri cemi) ya da açık kutsal alanlarda (dışarı cemi) yürütülebilir ve yaz aylarında dağ ile ziyaret yerlerinde yapılan açık cemler öne çıkar. Bu törenlerde semah, inancın merkezî bir parçası olarak icra edilir. Ayvacık ve çevresindeki Tahtacı-Türkmen köyleri, giyim kuşamdan törenlere kadar kendine özgü bir kültürel dokuyu koruyagelmiştir; Bahçedere de bu geleneğin yaşayan örneklerinden biridir. Köye gelen bir ziyaretçinin görebileceği asıl fark, mimari değil bu topluluk kimliğidir.

Nasıl gidilir?

Bahçedere'ye ulaşmanın en pratik yolu Küçükkuyu üzerindendir; köy beldeye yalnızca 3 kilometre mesafededir. Edremit-Çanakkale sahil yolu (E-87) üzerinde Küçükkuyu'ya vardıktan sonra iç kesime, zeytinlikler arasından yükselen köy yoluna sapmak yeterlidir. Ayvacık ilçe merkezinden gelenler ise Küçükkuyu istikametini takip eder. Çanakkale il merkezinden yaklaşık 1,5-2 saatlik bir sürüşle, İzmir yönünden gelenler ise Edremit üzerinden bölgeye ulaşır. Yol büyük ölçüde asfalttır ve son kısımda kısa bir tırmanışla köye varılır.

Çevredeki köyler ve rota

Bahçedere, Küçükkuyu çevresindeki tanınmış taş köylere yakınlığıyla iyi bir gezi rotasının parçası olabilir. Zeus Sunağı ve restore edilmiş taş mimarisiyle bilinen Adatepe, butik otelleriyle öne çıkan Yeşilyurt, otantik dokusunu koruyan Küçükçetmi ve Nusratlı, aynı gün içinde birlikte gezilebilecek komşu köylerdir. Bu köyleri birbirine bağlayan yollar kısa olduğundan, sahildeki Küçükkuyu'yu merkez alıp iç kesimdeki köyleri tek turda dolaşmak mümkündür. Ayvacık'ın diğer yerleşimleri ve gezi noktaları için Ayvacık ilçe rehberi sayfasına göz atabilirsiniz.

Konaklama ve yemek

Bahçedere içinde büyük otel bulunmaz; konaklama daha çok kiralık köy evleri ve sınırlı sayıda küçük pansiyonla sınırlıdır. Sahildeki Küçükkuyu ile birkaç kilometre ötedeki Adatepe ve Yeşilyurt köylerindeki butik oteller, gece kalıp gündüz Bahçedere'yi gezmek isteyenler için elverişli seçeneklerdir. Yemek konusunda bölgenin zeytinyağlı mutfağı belirleyicidir: ısırgan, radika, şevketibostan ve ebegümeci gibi otlarla yapılan mezeler, odun ateşinde pişen köy ekmeği ve köyün kendi ürettiği zeytinyağı öne çıkar. Çanakkale çevresindeki başka rotalar ve gezi notları için Çanakkale şehir rehberi sayfası yol gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bahçedere köyü nereye bağlıdır?

Bahçedere, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı bir köydür ve Küçükkuyu beldesine yalnızca 3 kilometre uzaklıktadır.

Bahçedere köyü ne zaman ve kimler tarafından kuruldu?

Köy, 1827 yılında Toros Dağları'ndan getirilip bölgeye iskân edilen Tahtacı Türkmenleri tarafından kurulmuştur ve bugün üç mahalleden oluşur.

Bahçedere'de geçim kaynağı nedir?

Ana geçim kaynağı zeytinciliktir. Köyde yaklaşık 3.000 dönüm zeytinlik ve 60 bin ağaç bulunur; yıllık zeytinyağı üretimi ortalama 200-250 tondur. Ayrıca antepfıstığı ve meyve yetiştirilir.

Bahçedere'den deniz görünür mü?

Köyün kıyısı yoktur, ancak zirvesinden Ege Denizi ve Edremit Körfezi hattı uzaktan görülebilir.

Bahçedere köyüne nasıl gidilir?

En kolay yol Küçükkuyu üzerindendir. Edremit-Çanakkale sahil yolundan Küçükkuyu'ya varıp iç kesime, zeytinlikler arasından yükselen köy yoluna sapmak yeterlidir.