Şeffaf plak tedavisinde sonucu belirleyen etkenlerin başında plağın günün kaç saatinde ağızda kaldığı gelir. Plak çıkarılabilir olduğu için tedavi hastanın günlük rutinine yerleşir. Bu esneklik yöntemin en pratik yanı olduğu kadar en kırılgan yanıdır da; çünkü tedavinin hızını klinikteki koltuk değil, evdeki ve iş yerindeki alışkanlık belirler.
Yaygın klinik yaklaşım günde 20 ila 22 saattir. Plak yalnızca yemek yerken, su dışında bir şey içerken ve dişler fırçalanırken çıkarılır. Geriye kalan tüm zaman, uyku saatleri dahil, plağın ağızda olduğu zamandır.
Bu hesap ilk bakışta zor görünür, ancak günlük pratikte üç öğün ve fırçalama için ayrılan süre toplamda iki saati zorlamaz. Sorun genelde öğünlerde değil, gün içinde uzayan kahve molalarında ve atıştırmalıklarda ortaya çıkar.
Plan gecikmez, kayar. Dişin hareketi kuvvetin süresine bağlı olduğu için eksik kalan saatler telafi edilmiş olmaz. Diş planlanan konuma tam ulaşmadan sıradaki plağa geçildiğinde, yeni plak dişe tam oturmaz ve arada boşluk hissedilir.
Bu boşluk küçük görünse de dizinin geri kalanını etkiler. Oturmayan her plak bir sonrakinin uyumunu bozar, tedavi süresi uzar ve dizinin sonunda ek plak ihtiyacı doğar. Kullanım süresini düzenli tutmak, tedaviyi kısaltmanın en doğrudan yoludur.
Süreyi korumanın pratik yolu saat saymak değil, plağın çıkma nedenini tek bir kurala bağlamaktır. Plak yalnızca sofrada ve lavaboda çıkar; öğün biter bitmez dişler fırçalanır ve plak yerine döner. Bu kural yerleştiğinde günlük süre kendiliğinden hedefin üzerinde kalır ve hasta gün içinde hesap tutmak zorunda kalmaz.
Plak takılıyken yalnızca su içilir. Renkli içecekler plağı zamanla matlaştırır, sıcak içecekler plastiğin formunu bozabilir, şekerli içecekler ise plak ile diş yüzeyi arasında kalarak çürük riskini artırır. Aşağıdaki tablo sık karşılaşılan durumları özetliyor.
|
Günlük durum |
Yapılması gereken |
Nedeni |
|
Ana öğün |
Plak çıkarılır ve kutusuna konur |
Çiğneme kuvveti plağı çatlatabilir |
|
Sıcak kahve veya çay |
Plak çıkarılır |
Isı plağın formunu bozabilir |
|
Şekerli içecek |
Plak çıkarılır ve ağız çalkalanır |
Şeker plak altında birikir |
|
Sakız |
Plakla birlikte kullanılmaz |
Yüzeye yapışır ve plağı deforme eder |
|
Ara öğün sonrası |
Dişler fırçalanır sonra takılır |
Artıklar diş yüzeyine hapsolur |
|
Gece uykusu |
Plak takılı kalır |
Günlük sürenin büyük kısmı buradadır |
Plak her çıkarıldığında ılık suyla durulanır ve yumuşak bir fırçayla nazikçe temizlenir. Sıcak su, kaynatma ve aşındırıcı beyazlatıcı macunlar plağın yüzeyini çizer; çizilen yüzey hem matlaşır hem de bakteri tutar.
Plak ağızdan çıkar çıkmaz kutusuna konur
Peçeteye sarma alışkanlığından uzak durulur
Temizlik ılık suyla ve yumuşak fırçayla yapılır
Bir önceki plak atılmadan saklanır
Kutu düzenli aralıklarla yıkanır ve kurutulur
Peçeteye sarılan plakların kaybolma ihtimali yüksektir; kayıp plakların önemli bölümü masada unutulmuş bir peçeteden çıkar. Saklama kutusunu çantada sabit bir yerde tutmak bu riski büyük ölçüde kapatır.
Yeni takılan her plakta bir ila iki gün süren hafif bir basınç hissi normaldir. Bu his dişin hareket ettiğinin göstergesidir ve genellikle kendiliğinden geçer. Plağı akşam saatlerinde değiştirmek, uyum dönemini uykuya denk getirdiği için rahatlatıcı olur.
Konuşmada ilk günlerde hafif bir tıslama duyulabilir. Dil plağın kalınlığına kısa sürede alışır ve ses netliği geri döner. Yüksek sesle okumak bu uyumu hızlandıran basit bir alışkanlıktır.
Kontroller genellikle birkaç haftada bir planlanır ve tedavinin gidişatı bu randevularda ölçülür. Hekim plağın oturuşunu, ataşmanların bütünlüğünü, diş eti sağlığını ve dişlerin plana göre nerede olduğunu değerlendirir.
Kontrolü aksatmak, dizideki bir sapmanın haftalar sonra fark edilmesine yol açar. İzmir Bayraklı'da muayenehanesi bulunan Uzm. Dr. Çağrı Şibal'in yürüttüğü şeffaf plak tedavisi sürecinde de randevu düzeni planın bir parçası olarak kurulur. Hekim, şeffaf plak sistemleri üzerine düzenlenen eCligner sertifika programını tamamlamıştır.
Sıradaki plağa kendiliğinden geçilmez. Kayıp ya da kırık durumunda kliniğe haber verilir ve hekimin yönlendirmesi beklenir. Çoğu durumda bir önceki plak geçici olarak takılır; bu yüzden eski plaklar tedavinin sonuna kadar saklanır.
Plaksız geçen her gün dişlerin geri dönme eğilimini besler. Birkaç gün içinde sonraki plağın zor oturması, kaybı fark ettikten sonra beklemenin gerçek bedelidir.
Çoğu spor dalında plak takılı kalabilir. Temaslı sporlarda ise plak yerine koruyucu bir ağızlık önerilebilir. Antrenman sırasında su dışında bir içecek tüketiliyorsa plak çıkarılır ve tekrar takılmadan önce ağız durulanır.
Evet. Sigara dumanı plağın yüzeyinde renklenme bırakır ve şeffaflığı azaltır. Renklenen plak hem estetik beklentiyi karşılamaz hem de ağız içinde daha fazla fark edilir. Aynı durum koyu renkli içeceklerde de görülür.
Gerekir. Dişleri çevreleyen lifler yeni konuma uyum sağlayana kadar geri dönme eğilimi sürer. Bu nedenle tedavi sonunda sabit tel ya da hareketli pekiştirme apareyi kullanılır. Pekiştirme aşaması ortodontik tedavinin ayrılmaz bölümüdür.
Sıradaki plaklar ve saklama kutusu el bagajında taşınır. Bavula konan plakların bagaj gecikmesinde ulaşılamaz hale gelmesi, tedavinin en sık yaşanan aksamalarından biridir. Uzun yolculuklarda su dışındaki içecekler için plağı çıkarma alışkanlığı korunur.
Plağın kenarı diş etine batıyorsa kendiliğinden törpülenmez. Kenar düzeltmesi klinikte yapılır ve genellikle kısa bir işlemle çözülür. Süren bir tahriş, plağın oturmadığının da işareti olabileceği için randevu beklenmeden bildirilir.
(BÜLTEN)
